Қазақстанның оңтүстік өңірі, әсіресе Түркістан облысы, ежелден ұлттық салт-дәстүрлер мен отбасылық құндылықтардың берік діңгегі саналады. Алайда, дәстүршілдік пен ұлттық код сақталған бұл аймақта бүгінде заманауи гендерлік саясат та қарқынды дамып келеді. Гендерлік саясат – бұл тек әйелдер құқығын қорғау емес, бұл қоғамның екі жыныс өкілдеріне де тең мүмкіндіктер туғызу, экономикалық, саяси және әлеуметтік салаларда ерлер мен әйелдердің әлеуетін толық жүзеге асыруына жағдай жасау.
Түркістан облысы өз ерекшелігімен (жоғары туу көрсеткіші, көпбалалы отбасылардың көптігі) ерекшеленетіндіктен, мұндағы гендерлік теңдік пен құқықтық кепілдіктер мәселесі мемлекеттік органдардың тұрақты бақылауында. Бүгінде өңірде әйелдердің қоғамдық-саяси өмірге араласуы, кәсіпкерліктегі белсенділігі және олардың құқықтық қауіпсіздігі жаңа деңгейге көтерілді.
Құқықтық кепілдіктер және мемлекеттік қолдау.
Түркістан облысында гендерлік саясатты іске асыру ҚР Президенті жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның жоспарларына және елдің Стратегиялық даму бағыттарына негізделген.
Өңірде құқықтық кепілдіктерді қамтамасыз ету мақсатында келесі тетіктер жүйелі жұмыс істейді:
— Облыс әкімі жанындағы комиссия: Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі өңірлік комиссия барлық аудан, қалаларда белсенді жұмыс атқарады. Олар заңнамалық базаның орындалуын, әйелдер мен балалардың құқықтарының бұзылмауын қадағалайды.
— Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы заңнамалық реформалар: Соңғы жылдары қабылданған заңдар аясында отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін жауапкершілік айтарлықтай қатаңдатылды. Өңірдегі полиция департаменттері жанынан әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғау жөніндегі арнайы инспекторлар (әйел қызметкерлер) жұмыс істейді.
— Дағдарыс орталықтары мен заңгерлік көмек: Облыс орталығы мен ірі аудандарда қиын жағдайға тап болған әйелдерге құқықтық, психологиялық және әлеуметтік көмек көрсететін орталықтар желісі кеңейтілді. Мұнда әйелдер өз құқықтарын қорғау бойынша тегін адвокаттық көмек ала алады.
Оңтүстік өңірде әйелдердің басқарушылық лауазымдардағы үлесі жыл санап артып келеді. Бұл – патриархалдық стереотиптердің (жаңсақ көзқарастардың) жойылып, кәсібилік пен біліктіліктің алдыңғы орынға шыққанының дәлелі.
Қазіргі таңда облыстағы мемлекеттік қызметшілердің айтарлықтай бөлігін әйелдер құрайды. Олар аудан әкімдерінің орынбасарлары, басқарма басшылары, бөлім жетекшілері және ауылдық округ әкімдері лауазымдарында табысты қызмет атқаруда. Жергілікті мәслихаттардағы (депутаттық корпус) әйелдер мен жастарға арналған квотаның енгізілуі де өңірдегі шешім қабылдау деңгейінде гендерлік теңгерімнің сақталуына үлкен серпін берді. Әйел депутаттар әлеуметтік сала, денсаулық сақтау, білім беру және ана мен баланы қорғау мәселелерін шешуде белсенділік танытып отыр.
Экономикалық ілгерілеу: Әйелдер кәсіпкерлігі.
Түркістан облысының гендерлік саясатындағы ең табысты бағыттардың бірі – әйелдердің экономикалық дербестігін арттыру және оларды бизнеске тарту.
Өңірдегі шағын және орта бизнес субъектілерінің 40%-дан астамын әйелдер басқарады. Әсіресе, көпбалалы аналар мен ауылдық жердегі әйелдердің кәсіпкерлікке бет бұруы жоғары.
Бұл бағытта келесі мемлекеттік және өңірлік қолдау бағдарламалары тиімді жүзеге асырылуда:
— Әйелдер кәсіпкерлігін дамыту орталықтары (ӘКДО): «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы жанынан ашылған бұл орталықтар ауыл әйелдеріне кәсіп бастаудың қыр-сырын үйретеді, тегін менторлық (бағыт-бағдар беру) және маркетингтік көмек көрсетеді.
— Қайтарымсыз гранттар мен жеңілдетілген несиелер: «Бастау Бизнес» жобасы аясында мыңдаған түркістандық әйел кәсіпкерлік негіздерін оқып, өз бизнесін (тігін шеберханалары, кондитерлік цехтар, сұлулық салондары, мал шаруашылығы мен жылыжайлар) ашуға гранттар алды.
— «Ауыл аманаты» бағдарламасы: Ауылдық жердегі әйелдердің табысын арттыруға бағытталған бұл жоба аясында төмен пайызбен берілетін несиелер әйелдердің кооперативтер құруына және отбасылық бизнесті дамытуына үлкен септігін тигізуде.
Әлеуметтік және білім беру саласындағы теңдік.
Гендерлік саясат тек жұмыспен қамту емес, сонымен қатар қыз балалардың сапалы білім алуына, денсаулығын күтуіне тең жағдай жасау.
Түркістан облысында білім беру саласында қыздар мен ұлдардың мүмкіндіктері толық теңестірілген. Мектептерде, колледждер мен жоғары оқу орындарында қыз балалардың үлесі жоғары. Сонымен қатар, өңірде «Қыз тәрбиесі – ұлт тәрбиесі» ұстанымымен қыз балалардың құқықтық сауаттылығын арттыру, оларды ерте некеге тұрудан қорғау және заманауи мамандықтарды (соның ішінде IT, инженерия, ғылым салаларын) таңдауына ықпал ету мақсатында арнайы жобалар жүріп жатыр.
Денсаулық сақтау саласында да ана мен бала саулығын қорғау, скринингтік тексерулерден өткізу және репродуктивті денсаулық мәдениетін қалыптастыру бойынша ауқымды жұмыстар атқарылуда.
Стереотиптермен күрес және жаңа мәдениет қалыптастыру.
Гендерлік саясаттың Түркістан облысындағы ең үлкен міндеттерінің бірі – қоғамдық санадағы «әйел тек үй шаруасымен айналысуы керек» деген ескірген көзқарастармен күрес. Бұл жұмыс дәстүрлі құндылықтарды мансұқтау (жоққа шығару) арқылы емес, керісінше, қазақ халқының тарихындағы Тұмар ханым, Домалақ ана, Айша бибі секілді дана да беделді әйелдердің образын заманауи қыз-келіншектердің жетістіктерімен ұштастыру арқылы жүргізіледі.
Өңірдегі «Аналар алқасы», «Әжелер мектебі» сияқты қоғамдық ұйымдар жас отбасыларға үлгі көрсетіп, отбасындағы сыйластық пен тең құқылы қарым-қатынасты насихаттауда. Екі жақты түсіністік бар жерде зорлық-зомбылыққа орын жоқ екенін қоғам санасына сіңіру – басты мақсат.
Түркістан облысындағы гендерлік саясат – бұл жай ғана статистикалық көрсеткіштер емес, бұл мыңдаған әйелдердің өмірін жақсартуға, олардың қоғамда өз орнын табуына жасалған нақты қадамдар. Құқықтық кепілдіктердің күшейтілуі, экономикалық мүмкіндіктердің кеңеюі және саяси аренада әйелдер үлесінің артуы өңірдің әлеуметтік-экономикалық жағдайын тұрақтандыруға тікелей әсер 优化 етуде. Ерлер мен әйелдердің тең құқықтары мен мүмкіндіктерін қамтамасыз ету – Түркістан облысының ғана емес, тұтас Қазақстанның қуатты әрі өркениетті мемлекет ретінде дамуының басты кепілі болып қала береді.
